خانه / مجتبی گلستانی

مجتبی گلستانی

خطای تراژیک بوهادوز و لذت تراژیک ما

چه بسیار کسانی که همچون من در میانه‌ی آن هیاهوی شبانه و آن‌همه فریادهای شادمانه، به عزیز بوهادوز فکر می‌کردند و زخمی که خودش بر تنش زده بود، شماره‌ی بیست، هم او که در دقیقه‌ی ۹۵ «گل به خودی»اش بعد از بیست سال باعث شد که طعم پیروزی را در جام جهانی بچشیم. فکر می‌کردم به دریغی که یک نفر …

ادامه نوشته »

شازده احتجاب و برخی نقدها

عظمت نوشتار هوشنگ گلشیری ـ و واژه‌ی عظمت در این‌جا تعبیر به‌حقی است ـ امروز دیگر این نام را، این مولف را، به یکی از رازآمیزترین نویسندگان ادبیات داستانی معاصر فارسی تبدیل کرده است. البته این مقام، این رازآمیزی و گاهی بهتر است بگویم رازآلودگی، بیشتر از هرکس در ادبیات معاصر فارسی به صادق هدایت تعلق دارد با بوف کور …

ادامه نوشته »

سیگار: تنهایی، فردیت، دیگری

اریش فروم هنگامی که شرایط تحقق عشق‌ورزی را در مقام یک هنر یا مهارت برمی‌رسد، از «تمرکز» به‌عنوان «شرط لازم چیره‌دستی در هر هنری» یاد می‌کند، از جمله در هنر عشق ورزیدن. او بشر امروز را دچار نوعی زندگی مغشوش و بی‌تمرکز می‌بیند، انسانی که به تعبیر فروم، چندین کار را با هم انجام می‌دهد و به مصرف‌کننده‌ای با یک …

ادامه نوشته »

اسطوره و دلالت ایده‌ئولوژیک در نظریه‌ی رولان بارت

هدفم از این مقاله بررسی نظریه‌ی رولان بارت (۱۹۱۹ـ۱۹۸۰ م.) درباره‌ی اسطوره است. از نظر بارت، اسطوره یک «فرم دلالت‌گر» است و به تعبیری، دارای دلالت‌های ایده‌ئولوژیک. در این نوشته خواهم کوشید که ضمن بازخوانی نظریه‌ی بارت درباره‌ی اسطوره و روند شکل‌گیری آن، نحوه‌ی شکل‌گیری و واکنش به اسطوره‌ی «حضرت حافظ» را نیز در فرهنگ روزمره‌ی ایرانیان بررسی کنم. در …

ادامه نوشته »

فیل ایده‌ئولوژیک

منطق هم‌ارزی داستان پلیسی که ظهور آن به قرن نوزدهم بازمی‌گردد، اساساً وابسته به بافت رئالیسم اجتماعی و شهری است و این بافت را در قالب نوعی رئالیسم ادبی بازنمایی می‌کند. و داستان پلیسی رئالیستی عمدتاً از جانب یک نظم اجتماعی مشخص حمایت می‌شود و جهان‌بینی خاصی را ترویج می‌کند. به دیگر سخن، آن‌چه عمدتاً در داستان‌های جنایی ـ پلیسی …

ادامه نوشته »

از رئالیسم تا مدرنیسم (۵)

  چنان‌که گفتیم، توجه به سبک و فرم به‌عنوان یک عنصر تغییردهنده و پویا برای گذار از سیطره‌ی نگرش سلب و ایستای رئالیستی، ویژگی مشترک رمان‌های تمامی داستان‌نویسانی بود که از آنان به‌عنوان مدرنیست نام برده شد. در این میان، مدرنیست‌هایی مانند ویرجینیا وولف برخی جزیی‌نگری‌های رئالیست‌ها را می‌ستودند، اما همچنان معتقد بودند که در رمان‌های رئالیستی از اموری بی‌اهمیت …

ادامه نوشته »

از رئالیسم تا مدرنیسم (۴)

یکی از مولفه‌های مدرنیسم، رمان‌نویسی و نظریه‌پردازی درباره‌ی رمان مدرن بوده است و هنری جیمز به بهترین نحو از این ویژگی برخوردار بود. به زعم او، رمان‌نویس باید ضرورت شناخت نظری رمان را دریابد، کاری که فلوبر و زولا در میان فرانسوی‌زبان پیش‌تر پیشه‌ی خود کرده بودند و رمان‌نویسان انگلیسی نیز برای رسیدن به کمال نویسندگی و آثار تمام‌عیار باید …

ادامه نوشته »

دوئل نابرابر

آن‌چه به هنگام خواندن رمان «کارآگاهان خونسرد» نوشته‌ی دانیال حقیقی (نشر چشمه، ۱۳۹۶)، نظرم را بیش از هر چیز به خود جلب می‌کرد، حضور گاه به گاهِ یک راوی ناشناخته در دل روایت بود. و شاید آن‌چه مرا تا پایان رمان همراه خود برد، نه صرفاً ماجراهای خواندنی و جذاب دزدان و کارآگاهان و تعقیب‌ها و گریزهایشان، که همین راوی …

ادامه نوشته »

مرثیه‌ای بهاری برای فیلسوف

ناراحت نیستم از مرگ داریوش شایگان. و چرا اصلاً باید ناراحت بود!؟ روزی باید رفت و شایگان هم رفت. یکی در همان دمِ زاده شدن و یکی هم مثل فیلسوف ما در هشتاد و چند سالگی. همه می‌روند، همه می‌رویم. و من هنگامی که به زندگی (و همچنین مرگ) شایگان می‌اندیشم، چیزی برای غمگین شدن نمی‌یابم. محتومیت مرگ هم که …

ادامه نوشته »

خیانت می‌کنم، پس هستم: نفرین زمین، نون والقلم، ره‌ش

در سراسر متن رمان ره‌ش نوشته‌ی رضا امیرخانی چند بار به جلال آل‌احمد و داستان‌های او اشاراتی گذرا شده است، از جمله داستان کوتاه «جشن فرخنده»: آن‌جا که زن راوی داستان از وضعیت میهمانی‌های مدیران دولتی انتقاد می‌کند که به مکان و فرصتی تبدیل شده است برای «بررسی واقعی تدین» مدیران از راه «بررسی وضعیت خانواده‌ها»ی آن‌ها، البته آن‌گونه که …

ادامه نوشته »

از رئالیسم تا مدرنیسم (۳)

نخستین نشانه‌های اصلاح سبک و فرم رئالیستی در رمان‌های نویسندگانی همچون گوستاو فلوبر، فئودور داستایوفسکی، امیل زولا، هنری جیمز ظاهر ‌شد. می‌توان هم‌صدا با رولان بارت، این نشانه‌ها را کشمکش مؤلفان برای مقاومت در برابر جذب و هضم شدن در ادبیات، یعنی آثار ادبی بورژوازی دانست. اول، سبک و به فراخور آن فرم داستان، به اصلی‌ترین خواستۀ نویسندگان تبدیل شد …

ادامه نوشته »

از رئالیسم تا مدرنیسم (۲)

نباید فراموش کرد که در تحولات تاریخ و نظریۀ هنر، میان محاکات و بازنمایی تمایز چندانی وجود نداشته است. نظریۀ تقلیدی هنر به‌عنوان کهن‌ترین نظریه دربارۀ هنر، از آرای افلاطون و ارسطو سر بر آورده است. از آن‌جا که این دو فیلسوف به نمایش توجه فراوانی داشتند، تقلید یا محاکاتِ شخص و مکان و شی و رفتار و رویداد را …

ادامه نوشته »